Wikimedia Vakfı, kâr amacı gütmeyen yapısının sürdürülebilirliği adına teknoloji dünyasında yeni bir dönemi başlattı. Microsoft, Meta ve Amazon ile imzalanan anlaşmalarla birlikte, bu dev şirketler yapay zeka modellerini eğitmek için Wikipedia’nın devasa bilgi havuzunu Wikimedia Enterprise üzerinden ücretli olarak kullanacak.
Google ile 2022’de yapılan benzer anlaşmanın ardından gelen bu hamle, Perplexity ve Mistral AI gibi girişimleri de kapsıyor. Anlaşma, Wikipedia’nın 25. kuruluş yıl dönümüne denk gelmesiyle de sembolik bir önem taşıyor.
“Sadece kazımayın, payınıza düşeni ödeyin”
Wikipedia kurucu ortağı Jimmy Wales, anlaşmaları adil kullanım çerçevesinde savunuyor. Wales, yapay zeka şirketlerinin yıllardır Wikipedia verilerini bedelsiz olarak kazıdığını (scraping), bu durumun sunuculara ağır yük bindirdiğini ve sitenin insan trafiğini %8 oranında düşürdüğünü belirtti.
Wales,
“Yapay zekanın Wikipedia verisiyle eğitilmesinden şahsen memnunum çünkü bu insan elinden çıkmış, küratörlüğü yapılmış bir veri. Sadece X (Twitter) üzerinden eğitilmiş öfkeli bir yapay zeka kullanmak istemezdim,”
Gönüllü emeği ticarileşiyor mu?
Bu anlaşmalar finansal sürdürülebilirlik açısından mantıklı görünse de, Wikipedia’nın özgür bilgi felsefesi ve gönüllü topluluğu açısından ciddi soru işaretleri barındırıyor.
1. Gönüllü emeğinin satışı
Wikipedia’nın varlığı, dünya genelindeki 250.000’den fazla gönüllü editörün karşılıksız emeğine dayanıyor. Gönüllülerin insanlığın ortak mirası için ürettiği içeriğin, trilyon dolarlık şirketlere kapalı kapılar ardında (mali detayları açıklanmayan) anlaşmalarla satılması, topluluk içinde etik tartışmaları alevlendiriyor.
“Bizim bedava yazdığımızı, vakıf devlere mi satıyor?” sorusu editörlerin zihninde yer etmiş durumda.
2. Şeffaflık sorunu
Wikimedia Vakfı, anlaşmaların finansal boyutunu gizli tutuyor. Kâr amacı gütmeyen ve şeffaflığı ilke edinen bir kuruluşun, Big Tech ile yaptığı pazarlığın detaylarını paylaşmaması, vakfın bağımsızlığına dair endişeleri artırıyor.
3. Yapay zeka döngüsü riski
Wikipedia topluluğu, daha önce platformda yapay zeka tarafından üretilen içeriklere ve otomatik özetlere sert tepki göstermiş, bu projelerin durdurulmasını sağlamıştı. Şimdi ise ironik bir şekilde, platformun kendisi yapay zekayı besleyen ana damar haline geliyor. Bu durum, “AI’nın AI ile beslendiği” (Wikipedia’dan öğrenen AI -> Wikipedia’ya içerik üreten AI) bir kalite düşüş döngüsü yaratma riski taşıyor.
Liderlik değişimi ve gelecek vizyonu
Anlaşmalar, Wikipedia’nın 15 Ocak’taki 25. yaş günü kutlamalarıyla eş zamanlı duyuruldu. 20 Ocak’ta CEO’luk görevini devralacak olan eski ABD Şili Büyükelçisi Bernadette Meehan, vakfın bu yeni ticari stratejisini ve gönüllü topluluğu ile olan hassas dengesini yönetmek zorunda kalacak.
Wikimedia Enterprise platformu, şirketlere veriyi saniyeler içinde, filtrelenmiş ve yapılandırılmış halde sunarak, onların Wikipedia’yı kabaca tarayıp siteyi yavaşlatmasının önüne geçmeyi hedefliyor. Ancak bu kurumsal çözümün, ansiklopedinin herkes için özgür bilgi ruhunu zedeleyip zedelemeyeceğini zaman gösterecek.
