Avrupa Birliği, teknoloji devlerine ve tüketicilere yönelik radikal bir adımla, akıllı telefon ve tabletler için yeni bir dönemin kapılarını aralıyor. Tıpkı buzdolapları veya televizyonlarda görmeye alıştığımız enerji etiketleri gibi, mobil cihazlar da artık enerji verimliliği, pil ömrü, dayanıklılık ve en önemlisi tamir edilebilirlik gibi kritik bilgileri içeren zorunlu etiketlere sahip olacak.
20 Haziran 2025‘ten itibaren yürürlüğe girecek bu yeni düzenleme, sadece bir etiketlemeden ibaret değil; aynı zamanda üreticilere “eko-tasarım” başlığı altında ciddi sorumluluklar yüklüyor.
Yeni mobil cihaz etiketleri neyi içeriyor?
Haziran ayından itibaren AB pazarında satışa sunulacak yeni akıllı telefonlar ve tabletler (belirli istisnalar hariç), üzerinde A’dan G’ye kadar bir enerji verimliliği sınıflandırması taşıyacak. Ancak bu etiketlerin asıl devrim niteliğindeki yönü, enerji tüketiminin ötesine geçmesi.
Etikette ayrıca şunlar yer alacak:
- Pil ömrü: Tek bir şarjla ne kadar kullanım süresi sunduğu (saat/dakika).
- Pil döngü ömrü: Pilin başlangıç kapasitesinin en az %80’ini koruyarak kaç şarj döngüsüne dayanabileceğinin tahmini. (Minimum 800 döngü şartı getiriliyor).
- Dayanıklılık sınıfı: Cihazın düşmelere ve çizilmelere karşı ne kadar dayanıklı olduğunu gösteren bir harf notu.
- Tamir edilebilirlik sınıfı: Belki de en kritik bilgi! Cihazın ne kadar kolay tamir edilebileceğini, yedek parçalara ulaşımın ne kadar mümkün olduğunu gösteren bir harf notu. Bu, AB’de bir ürün için ilk kez zorunlu kılınan bir tamir edilebilirlik skoru olacak.
- IP koruma sınıfı: Cihazın toza ve suya karşı dayanıklılık seviyesi.
Tüketiciler, etiketin üzerindeki QR kodu okutarak Avrupa Enerji Etiketlemesi Ürün Kayıt Veritabanı’na (EPREL) erişip model hakkında daha detaylı bilgilere ulaşabilecekler.
Zorunlu eko-tasarım kuralları
AB’nin adımı sadece bilgilendirme ile sınırlı kalmıyor. Yeni “eko-tasarım gereklilikleri“, üreticilerin cihazlarını belirli minimum standartlara göre üretmesini zorunlu kılıyor. Bu standartlar şunları içeriyor:
Dayanıklılık
Su sıçramalarına (ve telefonlar için 1mm’den büyük toz parçacıklarına) karşı koruma, çizilme ve düşmelere karşı belirli bir dayanıklılık seviyesi.
Pil kalitesi
Pillerin en az 800 şarj/deşarj döngüsü sonrasında bile başlangıç kapasitelerinin minimum %80’ini koruması gerekiyor.
Tamir hakkı ve yedek parça
Üreticiler, kritik yedek parçaları (piller, ekranlar, kameralar, şarj portları vb.) 5 ila 10 iş günü içinde tedarik etmek ve bu parçaları modelin AB pazarındaki satışı bittikten sonra bile 7 yıl boyunca erişilebilir kılmak zorunda. Ayrıca, profesyonel tamircilerin cihaz yazılımına ayrımcı olmayan bir şekilde erişimi sağlanacak.
Yazılım güncelleme garantisi
İşletim sistemi güncellemeleri, modelin son ünitesinin piyasaya sürülmesinden itibaren en az 5 yıl boyunca sağlanmak zorunda. (Bu madde, geçmişte bazı üreticilerin güncelleme politikalarını zorlayabilecek nitelikte).
Kapsam ve istisnalar
Bu yeni kurallar, akıllı telefonları, temel özellikli telefonları (feature phone), kablosuz sabit hat telefonlarını ve “slate tablet” olarak tanımlanan, yani fiziksel klavyesi olmayan, genellikle iOS veya Android gibi mobil işletim sistemlerini kullanan, 7 ila 17.4 inç ekran boyutuna sahip tabletleri kapsıyor.
Windows gibi masaüstü işletim sistemlerini kullanan ve genellikle klavyeli olan “tablet bilgisayarlar” farklı bir düzenlemeye tabi olacak. Ayrıca, esnek (kıvrılabilir/rulo yapılabilir) ekrana sahip cihazlar ve yüksek güvenlikli iletişim için tasarlanmış özel telefonlar şimdilik bu düzenlemenin dışında tutuluyor.
Peki ne amaçlanıyor?
AB Komisyonu’na göre bu düzenlemelerin amacı açık: Ürün ömrünü uzatmak, elektronik atığı azaltmak, kaynak kullanımını optimize etmek ve tüketicilere daha sürdürülebilir seçimler yapma imkanı sunmak. Komisyon’un tahminlerine göre, bu kurallar sayesinde 2030 yılına kadar yılda yaklaşık 14 terawatt saatlik birincil enerji tasarrufu sağlanacak.
Daha da önemlisi, tamir edilebilirliğin ve uzun ömürlü pillerin teşvik edilmesiyle, örneğin orta segment bir akıllı telefonun ortalama kullanım ömrünün 3 yıldan 4.1 yıla çıkması bekleniyor. Bu durum, aynı kullanıcı sayısı için yıllık satış adetlerini düşürecek ve dolayısıyla üretim kaynaklı çevresel etkiyi azaltacak.
Tüketiciler açısından ise bu, daha az sıklıkta yeni cihaz alma ihtiyacı anlamına geliyor ve Komisyon’un tahminlerine göre 2030’da hane başına yılda ortalama 98 Euro’luk bir tasarruf sağlayabilir (daha düşük satın alma maliyeti, biraz artan tamir maliyetleri ve enerji tasarrufu hesaba katıldığında).
Öne çıkan görsel: Marija Zaric/Unsplash
