Çinli teknoloji startup’ı Z.ai (eski adıyla Zhipu), 28 Temmuz 2025 tarihinde DeepSeek’ten daha uygun maliyetli olduğunu iddia ettiği yeni bir açık kaynaklı yapay zeka modeli sürdü. Bu gelişme, Çin’in yapay zeka alanındaki hızlı ilerlemesini ve ABD’nin bu alandaki liderliğini koruma çabalarını bir kez daha gözler önüne serdi.
Z.ai, bu yeni sürümle birlikte üç farklı model tanıttı: GLM-4.5 adında amiral gemisi bir model, daha hafif bir versiyon olan GLM-4.5-Air ve kodlama, muhakeme ve diğer ajans görevleri için tasarlanmış tamamen ücretsiz bir sürüm olan GLM-4.5-Flash. Şirket, özellikle GLM-4.5’in tamamen açık kaynaklı olduğunu belirtiyor. Bu durum, Amerikan şirketleri OpenAI, Google Gemini ve Anthropic Claude gibi modellerle benzerlik gösterse de, açıklık açısından önemli bir fark yaratıyor.
Z.ai, Çin hükümeti tarafından desteklenen “yapay zeka kaplanlarından” biri olarak biliniyor. GLM-4.5, Çinli yapay zeka şirketleri tarafından son aylarda piyasaya sürülen 1.509 büyük dil modelinden (LLM) sadece biri. Bu modellerin çoğu açık kaynak sistemler sunsa da, özellikle Batılı kullanıcılar için bazı endişeler taşıyorlar. Örneğin, DeepSeek gibi yapay zeka modelleri, kullanıcı verilerini Çin’e geri göndermek üzere tasarlanmış durumda.
Bu durum, kullanıcı gizliliği açısından ciddi endişeler yaratıyor. OpenAI, daha önce Global İşler ekibinin hazırladığı bir raporda Z.ai ve benzeri Çinli startup’lar hakkında uyarıda bulunmuştu. Çinli yapay zeka şirketlerinin devam eden ilerlemesi, Trump yönetimini Amerika’nın Yapay Zeka Eylem Planı’nı yayınlamaya itti. Bu plan, ABD’nin yapay zeka şirketleri üzerindeki gereksiz düzenlemeleri kaldırarak ve hükümet genelinde daha fazla yapay zekayı uygulayarak bu alandaki liderliğini nasıl sürdüreceğini detaylandırıyor.
DeepSeek gibi diğer Çinli yapay zeka modellerinin Çin ile ilgili içeriği sansürlediği göz önüne alındığında, GLM-4.5 gibi modellerin Batı’da geniş çapta benimsenmesinin gizlilik ve sansür endişeleri nedeniyle sınırlı kalması bekleniyor. Birçok kişi, DeepSeek ve benzeri modellerden uzak durulması gerektiğini savunuyor. GLM-4.5’in açık kaynak olmasına rağmen, kullanıcıların verilerinin nasıl toplandığı ve kullanıldığı üzerindeki kontrolü hala sınırlı.
Bu durum, sadece Z.ai’nin modeli için değil, genel olarak yapay zeka sektöründeki birçok model için geçerli bir sorun. Proton’un yakın zamanda piyasaya sürdüğü Lumo sohbet robotu gibi gizliliğe öncelik veren bazı modeller olsa da, çoğu şirket kullanıcı verilerini elinde tutuyor ve hatta modellerini eğitmek için kullanıyor. Tüketici verilerinin büyük teknoloji şirketleri için ne kadar kazançlı olduğu düşünüldüğünde, bu sorunun yakın zamanda çözülmesi pek olası görünmüyor.
Z.ai’nin yeni modelinin piyasaya sürülmesi, yapay zekanın ne kadar hızlı geliştiğini ve Çin gibi diğer ülkelerin Amerika’nın son birkaç yıldır elinde tuttuğu liderliği ne kadar çabuk kapattığını gösteriyor. Bu durum, OpenAI ve diğer Amerikan şirketlerini sundukları modelleri geliştirmeye teşvik ederken, yeni startup’ları da aynı şeyi yapmaya itme potansiyeli taşıyor.
