Meta Platforms, kullanıcıların ölümünün ardından sosyal medya hesaplarını yapay zeka ile aktif tutabilecek bir teknoloji için patent aldı. Patent, bir kişinin geçmiş paylaşımları ve etkileşimleri üzerinde eğitilmiş büyük dil modeli aracılığıyla çevrimiçi davranışlarının süresiz olarak simüle edilmesini öngörüyor.
Aralık 2025 sonunda onaylanan patent, Meta’nın baş teknoloji sorumlusu Andrew Bosworth tarafından kaleme alındı ve ilk olarak 2023 yılında dosyalandı. Business Insider’ın haberine göre sistem; Facebook, Instagram ve WhatsApp platformlarında kullanıcı yokluğunda — ölüm dahil — hesap aktivitesini simüle edebilecek şekilde tasarlandı.
Patent başvurusuna göre yapay zeka sistemi, kullanıcıya özel veriler üzerinde eğitilecek. Geçmiş paylaşımlar, yorumlar, beğeniler ve diğer platform aktiviteleri kullanılarak bir tür dijital vekil oluşturulması hedefleniyor. Sistem başkalarının içeriklerine beğeni ve yorum yapabilecek, doğrudan mesajlara yanıt verebilecek, hatta sesli veya görüntülü aramaları simüle edebilecek.
Patent metninde bu teknolojinin gerekçesi şöyle açıklanıyor: “Kullanıcı vefat ettiyse ve sosyal ağ platformuna asla geri dönemeyecekse, diğer kullanıcılar üzerindeki etki çok daha şiddetli ve kalıcıdır.”
Etik kaygılar ve uzman görüşleri
Birmingham Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden dijital haklar ve ölüm sonrası mahremiyet uzmanı Prof. Edina Harbinja, Business Insider’a yaptığı açıklamada patentin “sadece hukuki değil, birçok önemli sosyal, etik ve derinden felsefi meseleyi de etkilediğini” belirtti.
Harbinja, Meta’nın olası ticari motivasyonlarına da dikkat çekti: “Daha fazla etkileşim, daha fazla içerik, daha fazla veri — mevcut ve gelecek yapay zeka için daha fazla veri anlamına geliyor.”
SAGE dergisinde yayımlanan bir araştırma da benzer teknolojiler konusundaki endişeleri destekliyor. Araştırmaya göre “dijital klonların oluşturulması genellikle ölen kişinin açık rızası olmadan kişisel verilerin kullanılmasını içeriyor ve bu durum mahremiyet ile kişilik hakları konusunda ciddi kaygılar doğuruyor.”
Sektörün durumu ve Meta’nın yanıtı
Meta sözcüsü Business Insider’a verdiği demeçte şirketin “bu örnekle ilerleme planı olmadığını” ve patent alınmasının teknolojinin mutlaka geliştirileceği anlamına gelmediğini vurguladı.
Benzer bir adım daha önce de atılmıştı. Microsoft, 2021 yılında görüntü, ses kaydı ve sosyal medya verileriyle vefat eden kişileri simüle edebilecek bir yapay zeka sohbet botu için patent almıştı. Ancak proje “fazla ürkütücü” bulunarak rafa kaldırıldı.
“Yas teknolojisi” olarak adlandırılan sektör son yıllarda hızla büyüyor. StoryFile, HereAfter AI ve Seance AI gibi girişimler, kullanıcıların vefat eden yakınlarının dijital versiyonlarıyla etkileşim kurmasını sağlayan araçlar sunuyor. Sektör analistleri, dijital ölüm sonrası yaşam pazarının önümüzdeki on yılda 80 milyar dolara ulaşabileceğini öngörüyor.
