Avustralya hükümeti, Çarşamba günü yürürlüğe girecek şekilde, 16 yaş altındaki bireylerin sosyal medya platformlarına erişimini yasakladı. Yasak, çocukların psikolojik ve duygusal sağlığını korumayı amaçlıyor ve teknoloji şirketleri tarafından uygulanacak.
Yasak kapsamında TikTok, Facebook, Instagram, Threads, X, Snapchat, YouTube, Reddit, Kick ve Twitch gibi popüler platformlara erişim engellendi. Muaf tutulan hizmetler arasında ise Discord, Messenger Kids, WhatsApp, Pinterest, Kids Helpline, Google Classroom ve YouTube Kids yer aldı. Yapay zeka sohbet botları, örneğin ChatGPT, OpenAI’nin Sora’sı ve Google Gemini gibi araçlar, yasağın kapsamı dışında kaldı.
Avustralya, bu nitelikte bir yaş sınırlı sosyal medya yasağını uygulayan ilk ülke oldu. Çin, Rusya, Kuzey Kore, İran, Türkiye, Uganda, Suudi Arabistan ve Hindistan gibi ülkeler, genellikle siyasi ve güvenlik gerekçeleriyle tam veya kısmi sosyal medya yasakları getirmişti. Danimarka, Fransa, Norveç ve Malezya gibi ülkeler ise Avustralya’nın yaklaşımını yakından izliyor ve benzer önlemler almayı değerlendireceklerini belirtti.
Yasağın ilham kaynağı, ABD’li psikolog Jonathan Haidt’in 2024’te yayımlanan “The Anxious Generation” adlı kitabı olarak kaydedildi. Güney Avustralya Eyalet Başbakanı Peter Malinauskas’ın eşi Annabel West, kitabı okuduktan sonra eşini yasağı uygulamaya ikna ettiğini ifade etti. Kitap, dünya genelinde yapılan araştırmalara dayanarak sosyal medyanın çocuklar üzerindeki olumsuz etkilerini ele alıyordu.
Teknoloji şirketleri, yasağı uygulamak zorunda bırakıldı; aksi takdirde 33 milyon dolarlık para cezasına çarptırılacaklar. Şirketler, yaş doğrulama için yüz ve ses analizi gibi yaş güvence teknolojilerini kullanabilecek. Hesapların ne zamandan beri aktif olduğu, dil stili ve topluluk üyelikleri gibi unsurlar da yaş tespiti için değerlendirilecek. Hükümet, çocukların sahte kimlik belgeleri, yapay zeka araçları veya VPN’ler kullanarak yaşlarını gizlemelerini engelleyecek önlemler aldı.
13 yaşındaki bir çocuğun, yaş doğrulama sistemini annesinin fotoğrafını tutarak kandırdığı örnekler rapor edildi. Bu tür geçici çözümlere karşı hükümetin sıkı denetim mekanizmaları devreye sokuldu. Yasak, çocukların sosyal medya üzerinden özgür ifade ve etkileşim haklarını kısıtlayacağı gerekçesiyle eleştirildi.
İki 15 yaşındaki Avustralyalı genç, Digital Freedom Project’in desteğiyle yasağa itiraz etti. Yüksek Mahkeme’nin davayı Şubat ayı itibarıyla ele alabileceği kaydedildi. Gençler, “Yasak, 13-15 yaş arası bireylerin sosyal medya etkileşimlerinde, kişisel ve hükümet işleri dahil geniş bir ifade özgürlüğü alanını feda edecek etki yaratacak” diye savundu. Bu iddia, yasağın anayasal sınırları aştığı yönünde ileri sürüldü.
TikTok yetkilileri, yeni yasaya uyacaklarını aktardı ve kısıtlamaların müşterileri üzebileceğini belirtti. Meta, Facebook ve Instagram’ı kapsayan platformlarında zaten 16 yaş altındaki kullanıcı hesaplarını silmeye başladı. Snapchat ise Avustralya’da yaklaşık yarım milyon çocuğun hesabını kaldırmaya hazırlandığını duyurdu.
X platformunun sahibi Elon Musk, 2024’te yasayı eleştirdi ve “Bu yasa, Avustralyalıların internet erişimini kontrol etmenin arka kapı yolu gibi görünüyor” ifadesini kullandı. Musk’ın bu kaydı, yasağın geniş kapsamlı internet sansürüne dönüşebileceği endişesini yansıtıyordu.
Enough is Enough örgütünün başkanı ve CEO’su Donna Rice Hughes, Avustralya’nın çocukları sosyal medya zararlarından korumak için proaktif bir yaklaşım benimsediğini övdü. 1992’de kurulan örgüt, sosyal medyanın çocuklar için yarattığı aşırı kullanım, sexting, online sömürü, zorbalık ve depresyon gibi sorunları belgeledi. Hughes, CNET’e verdiği demeçte, “Bu yasak, sosyal medya ve diğer online platformların, çocuklar ve gençler için potansiyel olarak tehlikeli ürünlerini pazara sürmeden önce daha güvenli tasarımlar ve ebeveyn yönetim araçları uygulamaya teşvik etmeli” diye kaydetti.
Hughes ayrıca, büyük teknoloji şirketlerinin çocuk güvenliğini karlarından önde tutmadığını ifade etti. “Gönüllü endüstri çabaları işe yaramadı. ABD ve yurtdışında ilk popüler olan sosyal medya platformları Facebook ve Myspace, üniversite çağı ve üzeri için geliştirilmişti” dedi. Örgüt, çocuklar ve aileler için internet güvenliği rehberleri ve sosyal medya ayarları yayınladı.
ABD’de ulusal çapta bir yaş sınırı bulunmuyor, ancak 12 eyalet gençlerin sosyal medya erişimini düzenleyecek ve kısıtlayacak yasalar üzerinde çalışıyor. Bu eyaletler, Avustralya modelini referans alarak benzer düzenlemeleri gündeme getirme eğiliminde. Avustralya’nın yasağı, küresel ölçekte çocuk koruma politikalarına ilham kaynağı olarak değerlendiriliyor.
Yasak, teknoloji şirketlerinin yaş doğrulama sistemlerini geliştirmesini zorunlu kıldı. Hükümet, bu süreçte gizlilik endişelerini de dikkate alarak denetimleri artırdı. Sosyal medya kullanımının çocuklar üzerindeki etkileriyle ilgili araştırmalar, yasağın gerekçesini güçlendiriyordu. Enough is Enough gibi örgütler, benzer yasaların diğer ülkelerde de uygulanmasını savundu.
Avustralya’daki gelişme, Türkiye gibi ülkelerin mevcut kısıtlamalarını da gündeme getirdi. Yerel uzmanlar, benzer bir modelin gençlerin dijital sağlığını korumada faydalı olabileceğini belirtti. Teknoloji newsletter’ları, bu yasağın global etkilerini yakından takip edecek.
