E2021 yılına kadar hızla büyüyen start-up ekosistemine sahip Ukrayna teknoloji üretimi alanında mutfak görevi gören ülkelerin başında geliyordu.
Geçtiğimiz yıl Mayıs ayında “Girişimci Ülkeler’’ serisinde bahsetmiş olduğum ülke; ‘’Start-up Blink’in 2020 Girişimci ülkeler raporuna göre, Ukrayna dünya girişimci ülkeler listesinde 29. sırada yer almaktaydı. Başkent Kiev ise girişimci şehirler listesinde 32. sırada yer alıyordu. Homegrown scale up başarı öyküsü olan Grammarly 13 milyar dolarlık bir değerlemeye ulaştı. Grammarly’nin yanı sıra; GitLab, Genesis gibi global ekosistemde başarılı girişimler Ukrayna kökenlidir. Amazon, Glovo, Revolut ve Solaris Bank gibi teknoloji devleri ülkede ofisler açtı; ve IT endüstrisi %36 büyütüler.
2022 senesine kadar Avrupa ülkelerinde ortalama %6 olan bilişim sektörü büyüme oranı Ukrayna’da %20’leri geçmişti. 30 yıllık bağımsızlığa sahip genç bir devlet olan Ukrayna için 2022 zor başladı ve mevcut durum sebebiyle de belirsizlik devam ediyor. Bu kriz, günlük işlerine devam etmeye çalışan girişimciler, yatırımcılar ve ekosistem çalışanları için ne anlama geliyor?
Ekosistem üzerindeki etkileri
Ukrayna’nın Rus Ordusu tarafından işgali sonrası, teknoloji girişimleri de kendilerini sıcak çatışmanın ortasında buldular. Çalışanlarının güvenliğini sağlamak ve iş operasyonlarının sürekliliğini devam ettirmek oldukça zorlaştı. Çalışanların bir kısmı vatanlarını korumak için savaşmaya gitti veya ailelerini Avrupa’da güvenli ülkelere taşıdılar.
Birçok girişim bu zor dönemde çalışanlarına, yıllık maaşlarından belirli bir yüzdeyi bonus olarak verdi veya sonraki ayların maaşlarını toplu olarak yatırdı.
Diğer bir önemli konu ise internet kullanilabilirliğiydi. Ukrayna Başbakan Yardımcısı bu konuyla ilgili bir açıklama yaparak Startlink uydu hizmetinin başladığını belirtti. Sonrasında start-up’lar ve start-up çalışanları donanım kaynaklarını yeniden konumlandırarak operasyonel etkiyi azaltarak, iş sürekliliğini sağlamayı başardılar.
Operasyonlarda dış kaynak kullanımı, sunucuların yurt dışına taşınması savaşın etkilerini azaltmak için gerçekleşen adımlar olsa da ekosistem hala ülkede olan çalışanların güvenliği, iş kaybı gibi zorluklarla karşı karşıyadır.
VC’ler gözünden baktığımızda ise; girişimlerin finansmanı oldukça yavaş bir hızda. Yabancı yatırımcılar, mevcut savaş durumun belirsizlik nedeniyle yatırımlarını durdurmuş durumda.
Bunun yanı sıra, IT şirketlerine yatırımlarıyla bilinen Ukrayna kökenli SMRK VC Fund, ekosistemin devamlılığı için ülkede yer alan girişimlere yatırımlarını sürdürmek istediği belirtti.
Diğer bir taraftan Silikon Vadisi yer alan şirketler, IT ve yazılım merkezi olan Ukrayna’ya desteklerini devam ettiriyorlar. Uluslararası yazılım şirketlerinin Ukrayna ofislerinde yeni pozisyonlar açtıklarını ve geliştiricileri işe aldıklarını görmekteyiz.
Avrupa’ya “büyük bir Ukraynalı yetenek göçü” görecek miyiz?
Avrupa genelinde ciddi bir teknoloji göçü yaşanıyor. Bazı Avrupa ülkeleri Ukrayna’dan giriş şartlarını gevşetmiş durumda. Ukrayna’nın batısındaki komşu ülkelerin çoğu, çoğu zaman pasaport olmadan bile Ukraynalıların ülkelerine girişine izin veriyor. Polonya’ya savaşın ilk 3 gününde 124 binden fazla Ukraynalı giriş yapmıştır.
Birleşmiş Milletler yaptığı açıklamada; 1 ila 3 milyon Ukraynalının Polonya’daki mevcut 2 milyon Ukraynalıya katılabileceğini tahmin ediyor. Krakow, Varşova ve Gdansk en çok göç alan şehirler, buradaki start-up merkezlerinin hızlıca büyüyeceğini düşünmekteyim.
Hem İrlanda hem de Portekiz, Ukraynalılar için girişteki vize şartını kaldırarak mültecilere sınırlarını açtı.
Şirketler, teknoloji işçisi mültecilere yönelik çalışma vizelerinin sağlanmasına yardımcı olmak için girişimlerde bulunmaya başladı. Hollanda’da, Neobank Bunq’un kurucusu Ali Niknam, insanların yüksek vasıflı bir vizeyle Hollanda’ya göç etmelerine yardımcı olmak için bir girişim başlattığını açıkladı. Teknoloji ve start-up sektörlerinde çalışanlar, tipik olarak birçok Avrupa ülkesinde yüksek vasıflı vizelere hak kazandıklarından, deneyimli teknoloji çalışanlarının çoğunun Avrupa içinde hareket etme konusunda seçeneği olacaktır.
Rusya’dan “teknoloji beyin göçü” hız kazanabilir mi?
Uzun vadede ekosistemde, Belarus ve Rusya giderek daha az faaliyet gösterecek istikrarsız yerler olarak görülüyor ve bu ülkelerdeki teknoloji çalışanlarına sahip global şirketlerin en azından AB’de ofis açmayı keşfetmesini ve bu fırsata açık çalışanları oraya yerleştirmesini söz konusu olabilir.
Ayrıca Rus start-up ekosisteminde, uluslararası operasyonlara sahip girişimler ve döviz kazanan teknoloji çalışanlarının da finansal yaptırımlar sebebiyle uzun vadede ülkeyi terk etmesi söz konusu olabilir. Yaşanan işgal sebebiyle ABD ve Avrupa ülkeleri Rusya’ya ağır yatırımlar uyguladı ve savaş devam ederse ek yaptırımlar uygulamayı planlıyorlar.
Bu yaptırımlar Rusya’daki girişimleri de etkileyecek ve yıkıcı sonuçlara yol açacaktır. Bu nedenle, savaş her iki taraftaki girişim ekosistemi, sanayi ve ekonomiyi oldukça kötü bir şekilde etkiledi.
Bu yazı Digital Report Dergisinin 14. sayısında yayınlanmıştır.
