NASA ve IBM işbirliğiyle geliştirilen ve Surya adı verilen yeni bir yapay zeka modeli, güneş patlamalarını tahmin etme konusunda umut vadediyor. “Surya”, Sanskritçe’de “Güneş” anlamına geliyor ve 366 milyon parametreli bir yapay zeka modeli olarak tasarlandı.
Mevcut güneş patlaması tahmin yöntemleri, Dünya üzerindeki çeşitli cihazlar aracılığıyla Güneş’i izlemeye ve NOAA’nın (Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi) Dünya üzerindeki potansiyel etkileri tahmin etmesine dayanıyor. Ancak Surya, bu tahminleri daha hızlı ve potansiyel olarak daha doğru hale getirebilir.
GitHub’da açık kaynaklı olarak erişilebilen bu model, Güneş’in çeşitli aktivitelerini analiz etmek üzere geliştirildi. Modelin GitHub sayfasında belirtildiği gibi, “zamansal transformatörler aracılığıyla genel amaçlı güneş temsillerini öğrenerek, güneş patlaması tahmini, aktif bölge segmentasyonu, güneş rüzgarı tahmini ve EUV spektrum modellemesinde en son teknolojiyi sunuyor.”
Surya, güneş patlamalarının Dünya’yı etkileme olasılığı gibi durumları tahmin etmek için Güneş’e ait verileri kullanıyor. IBM, modelin NASA’nın 2010’dan beri Güneş’i gözlemleyen Solar Dynamic Observatory’si ve diğer sekiz araştırma merkezinden elde edilen verilerle eğitildiğini belirtiyor.
Southwest Research Institute’den güneş fizikçisi ve Surya’nın baş araştırmacısı Andrés Muñoz-Jaramillo, “Dünya’ya mümkün olan en uzun süreyi vermek istiyoruz,” diyor. “Modelin, yıldızımızın zaman içindeki evriminin arkasındaki tüm kritik süreçleri öğrendiğini ve böylece eyleme geçirilebilir içgörüler elde edebileceğimizi umuyoruz.”
Araştırmacılar, yapay zeka kullanarak bir güneş patlamasının Dünya’yı ne zaman etkileyebileceğini tahmin etmeyi ve jeomanyetik bir fırtınanın yaklaştığına dair mümkün olan en uzun uyarıyı vermeyi amaçlıyor. Jeomanyetik fırtınaların Dünya’nın manyetik alanı üzerindeki etkisiyle oluşan kuzey ışıklarının (aurora borealis) ne zaman meydana geleceğini önceden bilmek mümkün olabilir.
NASA’nın Solar Dynamic Observatory’si Güneş’in temel fizik prensiplerini anlamak amacıyla kuruldu. IBM, bu sürecin yavaş ilerlediğini ve bilim dünyasının Güneş’in işleyişi hakkında henüz yeterince bilgiye sahip olmadığını vurguluyor. Surya’dan önce NASA, güneş patlamalarını kısmen tahmin etmek için Güneş’in koronasındaki ışık parlamaları gibi yöntemler kullanıyordu. NOAA’nın da kendi tahmin yöntemleri bulunuyor, ancak bunların da sınırlamaları var.
IBM, Surya’nın bu tahminleri daha doğru ve zamanında hale getirebileceğine inanıyor. IBM’in NASA ile bilimsel iş birliğinden sorumlu direktörü Juan Bernabé-Moreno, “2023’ten beri NASA ile teknolojinin sınırlarını zorlama yolculuğundayız ve gezegenimizi benzeri görülmemiş bir şekilde anlamak için öncü temel yapay zeka modelleri sunuyoruz,” diyor. “Surya ile Güneş’e gözünü dikip ruh halini tahmin eden ilk temel modeli oluşturduk.”
